سونوگرافی چیست؟ راهنمای کامل این روش تصویربرداری

اگر با سونوگرافی آشنایی دارید ولی تعریف دقیقی از آن نمی‌دانید باید بگوییم که سونوگرافی یا اولتراسوند یکی از روش‌های مختلف تصویربرداری‌ از اندام‌های داخلی بدن است. با استفاده از سونوگرافی بدون عمل جراحی، وضعیت اندام‌های داخلی قابل نمایش هستند. در مکانیسم تصویربرداری سونوگرافی از امواج فراصوت که صدا هستند استفاده می‌شود. این امواج برای بدن هیچ ضرری ندارند. در این مقاله قصد داریم به زبانی ساده بررسی کنیم که سونوگرافی دقیقاً چیست، چگونه کار می‌کند و چرا به عنوان ایمن‌ترین روش تصویربرداری شناخته می‌شود.

سونوگرافی چگونه کار می‌ کند؟

برخلاف عکس‌برداری با اشعه ایکس (X-ray) که از پرتوهای خطرناک استفاده می‌کند، سونوگرافی بر پایه امواج صوتی با فرکانس بالا عمل می‌کند. این امواج که گوش انسان قادر به شنیدن آن‌ها نیست، از طریق دستگاهی به نام «پروب» به بدن فرستاده می‌شوند. زمانی که این امواج به اندام‌های داخلی برخورد می‌کنند، بازتاب یافته و توسط همان دستگاه دریافت می‌شوند. سپس کامپیوتر این بازتاب‌ها را به تصاویر لحظه‌ای تبدیل می‌کند.

چرا سونوگرافی روشی ایمن است؟

یکی از بزرگترین مزایای سونوگرافی، عدم استفاده از «تابش یونیزان» یا همان تشعشعات خطرناک است. به همین دلیل:

• این روش برای زنان باردار و جنین کاملاً ایمن است.
• برای بررسی وضعیت سلامت کودکان و نوزادان استفاده می‌شود.
• هیچ عارضه جانبی شناخته شده‌ای ندارد و می‌توان آن را در صورت لزوم بارها تکرار کرد.

کاربردهای سونوگرافی چیست؟

سونوگرافی ابزاری چندمنظوره است که برای بررسی طیف وسیعی از اندام‌ها از جمله کبد، کلیه‌ها، رحم، تخمدان‌ها، غده تیروئید، قلب و عروق استفاده می‌شود. با توجه به اینکه این روش تصویربرداری، اطلاعات حیاتی را به صورت «زنده» در اختیار پزشک قرار می‌دهد، نقشی کلیدی در تشخیص زودهنگام بیماری‌ها ایفا می‌کند. با توجه به نوع سونوگرافی می‌توان از قسمت‌های مختلف بدن، تصویربرداری سونوگرافی تهیه نمود. در مقاله دیگری به طور خاص به توضیح انواع سونوگرافی پرداخته‌ایم.

روش‌ های سونوگرافی چیست؟

به این مسئله فکر کنید که این تصاویر چگونه تشکیل می‌شوند؟ در پاسخ به این سوال باید بگوییم که با توجه به اینکه سونوگرافی داخلی است یا خارجی، جواب متفاوت خواهدبود. انجام سونوگرافی خارجی راحت‌تر از سونوگرافی داخلی است. در سونوگرافی خارجی، پروب بر روی پوست قرار می‌گیرد، تا امواج که بر اندام مورد نظر تابانده می‌شود را ارسال و پس از آن، انعکاس امواج را دریافت کند. امواج دریافتی با استفاده از نرم‌افزارهای تخصصی پردازش می‌شوند و تصاویر را برروی مانیتور می‌سازند.

در سونوگرافی داخلی مانند ارزیابی سیستم ادراری و اندام‌های تناسلی داخلی، پروب دستگاه سونوگرافی در مردان در راست روده و در بانوان در واژن قرار می‌گیرد. همچنین در بررسی سیستم گوارشی که از انواع تصویربرداری داخلی است از آندوسکوپ استفاده می‌شود. مانند ارزیابی غدد لنفاوی قفسه سینه و مری. در این روش از سونوگرافی به انتهای آندوسکوپ، لامپ و پروب متصل می‌شود و از راه دهان به داخل بدن وارد می‌شود.

سونوگرافی تشخیصی

رایج‌ترین نوع‌ سونوگرافی، سونوگرافی تشخیصی است. همانطور که از اسم آن مشخص است بیش از ۳۵ سال است که به پزشکان برای تشخیص بیماری‌های مختلف کمک می‌کند. زیرگروه‌های مختلفی برای این دسته وجوددارد که در فر‌آیند همگی آنها، با استفاده از مبدل، امواج صوتی به داخل بدن ارسال می‌شود. پس از انتشار امواج، انعکاس آنها دریافت و به تصاویری از اندام داخلی بدن تبدیل می‌شوند. سونوگرافی شکم، سونوگرافی زنان و بارداری، سونوگرافی لگن و سونوگرافی اسکلتی، عضلانی جز این گروه تصویربرداری اولتراسوند هستند.

سونوگرافی شکم: اندام‌های شکمی مانند کبد، کلیه، طحال،‌ کیسه صفرا، لوزالمعده به منظور ارزیابی ناهنجاری‌هایی مثل کیست، التهاب و تومور بررسی می‌شوند.

سونوگرافی زنان و بارداری: هر گونه عوارض احتمالی و ناهنجاری در دوره بارداری مانند رشد جنین، نظارت بر جفت بررسی می‌شود.

سونوگرافی لگن: برای تمامی افراد چه زن و چه مرد کاربرد دارد. با ارزیابی مثانه، رحم و تخمدان، به تشخیص بیمار‌ی‌های التهابی لگن(PID) ، فیبروم و کیست تخمدان کمک می‌کند.

سونوگرافی عضلانی اسکلتی: این گروه از تصاویر اولتراسوند در ارتوپدی و پزشکی ورزشی کاربرد بیشتری دارد. ارزیابی رباط‌ها، تاندون‌ها، عضلات،‌ مفاصل از نظر التهاب یا صدمات و یا ناهنجاری‌های دیگرمورد بررسی قرارمی‌گیرد.

سونوگرافی داپلر

این نوع سونوگرافی روشی تخصصی است که جریان خون در رگ‌ها را ارزیابی می‌کند. به این صورت که سرعت و جهت جریان خون را اندازه‌گیری و مشکلاتی مثل گرفتگی عروق، تنگی و انسداد رگ‌های خونی را تشخیص می‌دهد. هرگونه کاهش و افزایش جریان خون‌رسانی در ارگان‌های بدن نیاز به بررسی بیشتری دارد.

همچنین سونوگرافی داپلر این امکان را به پزشک می‌دهد تا تومورهای بدخیم و خوش‌خیم را تشخیص دهد. با استفاده از سونوگرافی داپلر بیماری‌های بسیاری قابل تشخیص هستند. با مطالعه موارد زیر با نحوه مکانیسم سونوگرافی داپلر در تشخیص بیماری‌ها آشنا می‌شوید:

بیماری شریانی محیطی(PAD):سونوگرافی داپلر با بررسی جریان خون در شریان‌های پا و بازو به تشخیص PAD کمک می‌کند. کاهش گردش خون و به دنبال آن افزایش عوارض با انجام سونوگرافی داپلر قابل کنترل است.

ترومبوز ورید عمقی (DVT): عوارض DVT جدی است و می‌تواند منجر به آمبولی ریه شود. تشخیص این بیماری با استفاده از سونوگرافی داپلر و بررسی وضعیت لخته‌های خونی رگ‌های عمقی پا انجام می‌شود.

بیماری شریان کاروتید: خطر سکته مغزی با بررسی جریان خون در سرخرگ کاروتید که از مهمترین سرخرگ‌های سر و گردن است ارزیابی می‌شود. تشخیص هرگونه باریکی، انسداد و کندی از طریق سونوگرافی داپلر قابل تشخیص است.

اکوکاردیوگرافی ترانس مری (TEE):

یک روش سونوگرافی تخصصی است که به ارزیابی عملکرد و ساختار قلب از طریق مری می‌پردازد. البته پزشکان از دو روش اکوکاردیوگرافی با کمک امواج صوتی، از قلب اطلاعات کسب می‌کنند. در اکوکاردیوگرافی سنتی، مانند موارد بالا، مبدلی برروی قفسه سینه قرار می‌گرفت. در صورتی که در TEE برای بدست‌‌آوردن تصاویر واضح‌تر، یک پروب را درون مری قرار می‌دهند. در این روش تصاویری بسیار واضح از قلب و قسمت‌های مجاور بدست می‌آید. این روش سونوگرافی تخصصی (TEE)معمولا برای موارد زیر کاربرد دارد:

ارزیابی عملکرد قلب:TEE تصاویر دقیقی از قسمت‌های مختلف قلب، دریچه‌ها و شیوه جریان خون ارائه می‌دهد. این روش سونوگرافی، ناهنجاری‌های دریچه و اختلالات مادرزادی قلب را تشخیص می‌دهد.

ارزیابی لخته های خون:TEE  لخته‌های موجود در خون که در حفره‌های قلب قرار دارند در این روش سونوگرافی قابل تشخیص است. با کمک این روش سونوگرافی خطر و عوارض سکته مغزی کاهش می‌یابد.

کمک کننده روش‌های قلبی:TEE  در طول جراحی برای تصویربرداری، به منظور کمک به پزشک، در جهت اطمینان از نتایج کاربرد دارد.

سونوگرافی سه بعدی و چهار بعدی:

در گذشته تصاویر سونوگرافی دو بعدی بودند و تصاویر مسطحی ارائه می‌کردند. با استفاده از فناوری‌های جدید، سونوگرافی سه و چهار بعدی تصاویر پیشترفته‌تری تولید کردند. سونوگرافی سه و چهار بعدی جایگزین سونوگرافی معمولی نیستند. در حقیقت این نوع تصویربرداری در صورت صلاح‌دید پزشک، مکملی است که میزان موفقیت در تشخیص انواع بیماری‌ها را به مقدار قابل توجهی افزایش می‌دهد. امکاناتی که این روش سونوگرافی در اختیار ما قرار می‌دهد به صورت زیر است:

ارزیابی آناتومی جنین: ارائه تصاویر واضحتر از صورت و اندام‌ها. تشخیص اختلالات مادرزادی اندام‌های داخلی بدن جنین

تشخیص زودهنگام عوارض:سونوگرافی سه بعدی و چهار بعدی می تواند عوارضی مانند شکاف لب، ناهنجاری های قلبی یا محدودیت های رشد را در اوایل بارداری تشخیص دهد که امکان مداخله یا مدیریت به موقع را فراهم می کند.

در پایان

در این مقاله از آموز‌‌ش‌های سایت گروه درمانی ظفر در مورد سونوگرافی و روش‌های مختلف آن اطلاعات کسب نمودید. آموختید که سونوگرافی چیست و چگونه انجام می‌شود. با نحوه تشکیل تصاویر و کاربرد هر کدام از روش‌های تصویربرداری اولتراسوند آشنا شدید. در آموزش‌های بعدی تمامی اطلاعات مورد نیاز در مورد انواع سونوگرافی را به طور تخصصی بررسی خواهیم‌نمود. با ما در سایت گروه درمانی ظفر همراه باشید.